کنترل دسترسی (Access Control) به معنی تایید یا عدم تایید دسترسی کاربران به منابع خاص می باشد. کنترل تردد را می توان برای مدیریت منابع فیزیکی (مثل سالن سینما که تنها دارندگان بلیط مجازبه عبور هستند)، منابع مجازی (مثل حساب بانکی که افراد محدودی مجاز به برداشت از آن هستند) یا منابع دیجیتال (مثل متنی بر روی کامپیوتر که فقط افراد خاصی می توانند آن را بخوانند) به کار برد.
دستیابی فیزیکی
دستیابی فیزیکی برای یک فرد معمولاً از طریق پرداخت وجه و یا داشتن مجوز امکان پذیر است. در برخی از مکان ها تردد تنها در یک جهت صورت می گیرد (ورود یا خروج).
برای کنترل این نوع تردد می توان از نگهبان، دربان، مسئول کنترل بلیط استفاده کرد. همچنین این امکان وجود دارد که در اطراف محل مورد نظر از نرده استفاده شود. درکنترل تردد می توان مجاز یا غیر مجاز بودن حضور افراد و یا خروج افراد را کنترل نمود (مثلا کنترل در محل درب فروشگاه ها).
در امنیت فیزیکی هدف از کنترل دسترسی محدود کردن دسترسی افراد به اموال، ساختمان یا حتی یک اتاق است.کنترل دسترسی فیزیکی را میتوان بااستفاده از نیروی انسانی (نگهبان، مامور امنیتی یامسئول پذیرش) یا از طریق ابزارهای مکانیکی مثل قفل و کلید یا ابزارهایی با فن آوری پیشرفته تر مثل سامانه های کنترل پیاده سازی کرد.
کنترل دسترسی با مساله چه کسی؟ کجا؟ و چه وقت ؟ سروکار دارد.
سامانه کنترل دسترسی فیزیکی مشخص می کند که:
چه کسی مجاز به ورود یا خروج است؟
محل های مجاز ورود و خروج کجاست؟
و این افراد در چه زمانی اجازه تردد دارند؟
انجام این کار در گذشته با استفاده از قفل و کلید انجام می شده است. وقتی دری قفل می شود، تردد افراد از آن در فقط با داشتن کلید امکان پذیر است. اما قفل و کلید مکانیکی امکان کنترل و محدود کردن افراد یا تعیین زمان ورود و خروج را فراهم نمی کند.
در این سامانه ها کلید های مورد استفاده و ورود و خروج افراد ثبت نمی شود و کلید را می توان به راحتی کپی کرده و در اختیار افراد غیر مجاز قرار داد. در صورت مفقود شدن کلید و یا اتمام مدت اعتبارفرد برای استفاده از کلید، باید قفل را تعویض کرد.
در کنترل دسترسی، از کامپیوتر برای رفع این نواقص استفاده شده است. در این سامانه ها تعداد زیادی اجازه نامه را می توان جایگزین کلیدهای مکانیکی کرد. اعطای اجاز ه ورود برای افراد در سامانه های الکترونیکی با ارائه این مجوز یا کارت امکان پذیر است. بعد از صدور اجازه ورود، درب برای زمان از پیش تعیین شده ای باز شده و تردد ثبت می گردد. در صورت عدم صدور اجازه، در بسته مانده و این صحنه نیز ثبت می شود. در این سامانه می توان درب ورودی را مورد نظارت قرار داده و اگر درب با فشار باز شود و یا اگر برای مدت زیادی باز بماند، آژیر خطر به صدا در می آید.
هنگامی که کارت عبور وارد سامانه کارت خوان می شود، اطلاعاتی که معمولاً به صورت عدد و یا کد است، به مرکز کنترل ارسا ل می گردد. مرکز کنترل این اطلاعات را با اطلاعات موجود در پایگاه مقایسه کرده و پس از آن درخواست پذیرفته ویا رد می شود، در طی این فرایند اطلاعات مربوط به ورود و خروج نیز ثبت می شود. چنانچه اجازه ورود داده نشود، درب همچنان بسته می ماند. اگر بین اطلاعات ورودی و اطلاعات موجود در پایگاه مطابقت وجود داشته باشد، مرکز کنترل بر روی یک رله عمل کرده درب باز می شود و همچنین آژیر غیر فعال می گردد. معمولاً پذیرفته ویا رد شدن درخواست ورود با چراغ چشمک زن سبز یا قرمز مشخص می شود.
توضیحات بالا به یک سامانه ظنترل ساده و ابتدایی مربوط می شود. دراین سامانه می توان کنترل دسترسی را به افراد مختلف واگذار کرد. مثلا اگر فرد (الف) اجازه تردد به اتاقی را داشته، اما فرد (ب) این اجازه را نداشته باشد، فرد (الف) می تواند این اختیار را به فرد (ب) واگذار کند. برای جلوگیری از بروز این اتفاق می توان از سامانه تایید دوگانه استفاد کرد. در این نوع سامانه، علاوه بر کارت و کد ورود، عامل دوم نیزمورد نیاز است. عامل دوم می تواند یک پین کد، یک کارت دیگر، یا ورودی بیومتریک باشد. این عوامل را می توان به طور کلی به سه دسته دستی (مثل کارت) رمزی (مثل پین کد) و مشخصاتی (مثل ویژگی های بیومتریک) تقسیم بندی کرد.
بخش های مختلف یک سامانه کنترل دسترسی
در یک سامانه کنترل دسترسی نقطه ورود می تواند یک درب، ورودی پارکینگ، آسانسور و ... باشد که ورود با استفاده از این سامانه امکان پذیر می شود. معمولاً نقطه دسترسی یک درب بوده که این درب ورودی شامل چندین عنصر می باشد. مهم ترین بخش آن یک قفل الکترونیکی است. این قفل توسط یک سوییچ الکترونیکی باز می شود. به جای انجام این کار توسط کاربر، معمولاً از یک ورودی استفاده می شود. این ورودی می تواند یک صفحه کلید، که باید رمزعبور از طریق آن وارد شود، یک کارت خوان یا یک سامانه بیومتریک باشد.کارت خوان به خودی خود درب را باز نمی کند، بلکه کد ورودی را به مرکز کنترل فرستاده و مرکز کنترل در این مورد تصمیم گیری می کند. برای بررسی وضعیت درب از یک سوییچ مغناطیسی استفاده می شود. این سوییچ بی شباهت به آهن ربای درب یخچال یا خودرو نیست. در این سامانه ها معمولاً ورود افراد کنترل شده و خروج آنها مورد کنترل قرار نمی گیرد. در جایی که خروج کنترل نمی شود (خروج آزاد)، ابزاری برای درخواست خروج (REX) مورد استفاده قرار می گیرد. این ابزار می تواند یک دگمه و یا آشکار ساز حرکتی باشد. وقتی این دگمه فشار داده و یا حرکتی در جلوی درب تشخیص داده شود، آژیر غیر فعال شده و در باز می شود. خروج از درب بدون باز کردن الکترونیکی آن، خروج آزاد نامیده می شود که یک مساله مهم امنیتی است. در حالتی که خروج آزاد مجاز نباشد، درب خروجی نیز قفل می شود.
مجوز عبور
مجوز عبور معمولاً رمزی (مثل پین کد)، دستی (مثل کارت یا نشانه ورود) و یا مشخصاتی (مثل ویژگی های بیومتریک) یا ترکیبی از این ها می باشد. این مجوز می تواند یک کارت، کلید مجازی یا نوع دیگری از کلیدها باشد. کارت های مختلفی مثل نوارهای مغناطیسی، بارکد، ویگند، بی سیم های 125 کیلو هرتز، کارت های هوشمند تماسی یا بدون تماس برای این منظور به کار می روند. سامانه های بیومتریک نیز از اثر انگشت، شناسایی چهره، شناسایی عنبیه، شبکیه، تشخیص صدا و یا شکل و حالت دست ها استفاده می کنند.